Rozwód krok po kroku - od czego zacząć

Rozwód zaczyna się od pozwu złożonego do sądu okręgowego. Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, a żądanie jest dopuszczalne. Od pozwu pobiera się opłatę stałą 600 zł.

Przed złożeniem pozwu ustalam cztery sprawy: czy są wspólne małoletnie dzieci, czy małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, czy jest majątek wspólny i czy strony zgadzają się na rozwód bez orzekania o winie.

Od czego zacząć: trzy pytania na start

Pierwsze pytanie dotyczy dzieci. Jeśli wspólne małoletnie dzieci są, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem i o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ponosi koszty utrzymania i wychowania (art. 58 § 1 KRO). Sprawa staje się wtedy szersza niż sam rozwód.

Drugie pytanie dotyczy winy. Sąd z zasady orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 KRO). Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a wtedy skutki są takie, jak gdyby żaden z nich winy nie ponosił (art. 57 § 2 KRO).

Trzecie pytanie dotyczy pieniędzy. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać środków utrzymania od drugiego (art. 60 § 1 KRO). Szczegóły opisuje tekst alimenty na małżonka.

Kiedy rozwód jest dopuszczalny

Podstawową przesłanką jest zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 KRO). Przepis wskazuje wyjątki. Rozwód nie jest dopuszczalny, jeśli ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo jeśli orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 KRO).

Osobna zasada dotyczy małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Taki małżonek nie może żądać rozwodu, chyba że drugi wyrazi zgodę albo odmowa zgody byłaby w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 KRO).

Jeśli jedna strona chce separacji, a druga rozwodu, sąd orzeka rozwód, gdy żądanie rozwodu jest uzasadnione (art. 612 § 1 KRO). Gdy rozwód nie jest dopuszczalny, a separacja jest uzasadniona, sąd orzeka separację (art. 612 § 2 KRO).

Gdzie złożyć pozew

Pozew o rozwód wnosi się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeśli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa (art. 41 KPC). Gdy takiej podstawy brak, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeśli i tej podstawy nie ma, sąd miejsca zamieszkania powoda (art. 41 KPC).

Rzeczowo sprawę rozpoznaje sąd okręgowy. Przed wysłaniem pozwu sprawdź stronę internetową wybranego sądu, bo formalności zależą od konkretnego sądu.

Opłaty i koszty

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 UKSC). Ta sama kwota obowiązuje od apelacji (art. 18 ust. 2 UKSC).

Gdy wyrok zasądza alimenty na rzecz małżonka, zobowiązany płaci dodatkowo opłatę stosunkową od zasądzonego roszczenia. Gdy sąd nakazuje eksmisję albo dokonuje podziału majątku, pobiera się także opłatę jak od pozwu w takiej sprawie (art. 26 ust. 2 UKSC).

Jeśli rozwód orzeczono na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, sąd z urzędu zwraca połowę opłaty, czyli 300 zł, po uprawomocnieniu się wyroku (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b UKSC). Przy cofnięciu pozwu na skutek pojednania w pierwszej instancji zwraca się całą opłatę (art. 79 ust. 2 UKSC).

Poniższa tabela zestawia koszty wynikające z przepisów i z publicznych cenników. Cenniki sprawdziłem 11.10.2026. Ceny są orientacyjne, nie są rekomendacją żadnej kancelarii i część z nich podano netto, a część brutto.

Własne koszty zestawisz w kalkulatorze kosztów rozwodu.

Co sąd rozstrzyga w wyroku

Wyrok rozwodowy nie kończy się na stwierdzeniu rozwodu. Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, o kontaktach z dzieckiem i o wysokości kosztów utrzymania i wychowania ponoszonych przez każdego z rodziców (art. 58 § 1 KRO).

Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 KRO). Gdy porozumienia brak, sąd rozstrzyga sam, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców (art. 58 § 1a KRO).

Sąd może też orzec o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego (art. 58 § 2 KRO). Na wniosek jednego z małżonków sąd może podzielić majątek wspólny, jeśli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3 KRO).

Zmiana rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej z wyroku rozwodowego jest możliwa, gdy wymaga tego dobro dziecka (art. 106 KRO). Sąd może zarządzić nadzór kuratora lub asystenta rodziny (art. 109 KRO).

Alimenty między małżonkami

Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego (art. 60 § 1 KRO).

Gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód istotnie pogarsza sytuację materialną niewinnego, sąd na jego żądanie może orzec przyczynianie się do zaspokajania potrzeb nawet bez niedostatku (art. 60 § 2 KRO).

Obowiązek wygasa po zawarciu przez uprawnionego nowego małżeństwa (art. 60 § 3 KRO). Gdy zobowiązany nie został uznany za wyłącznie winnego, obowiązek wygasa też z upływem pięciu lat od rozwodu, chyba że sąd na żądanie uprawnionego przedłuży ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności (art. 60 § 3 KRO). Przy zobowiązanym wyłącznie winnym limit pięciu lat nie obowiązuje. Więcej o tej części sprawy znajdziesz w tekście alimenty na małżonka.

Pierwsza rozprawa i pojednanie

Na pierwszym posiedzeniu sąd ma obowiązek skłaniać strony do pojednania (art. 223 § 1 KPC). Jeśli są widoki na utrzymanie pożycia, sąd może raz zawiesić postępowanie (art. 440 KPC).

Sąd może skierować strony do mediacji w każdym stanie sprawy o rozwód lub separację. Mediacja może dotyczyć potrzeb rodziny, alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów i spraw majątkowych (art. 445^2 KPC). Gdy strony nie wybiorą mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora z praktyką w sprawach rodzinnych (art. 436 KPC).

Liczby rozpraw przepisy nie określają. Zależy ona od tego, czy są dzieci, czy strony się zgadzają i czy jest spór majątkowy. Przy braku wspólnych małoletnich dzieci i przy uznaniu powództwa dowody można ograniczyć do przesłuchania stron (art. 442 KPC). To nie oznacza jednej rozprawy, bo sąd ocenia każdą sprawę osobno.

Powództwo wzajemne o rozwód lub separację jest niedopuszczalne, ale pozwany może żądać rozwodu lub separacji (art. 439 KPC). W toku rozwodu nie wszczyna się odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami ani o władzę rodzicielską i kontakty. Sąd rozwodowy orzeka wtedy w trybie zabezpieczenia (art. 445 i 445^1 KPC).

Nazwisko po rozwodzie

Małżonek rozwiedziony, który po ślubie zmienił nazwisko, może powrócić do poprzedniego. Robi to oświadczeniem przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku (art. 59 KRO). Od 8.10.2025 termin wynosi rok, wcześniej było to trzy miesiące. Terminy, które nie upłynęły przed 8.10.2025, wydłużono do roku.

Przemoc w rodzinie

Jeśli w małżeństwie dochodzi do przemocy, pierwszym krokiem jest bezpieczeństwo. Numery pomocy znajdziesz w bloku pomocy pod tekstem. Sprawa rozwodowa może wymagać zabezpieczenia dziecka i mieszkania, a wtedy znaczenie mają przepisy o zabezpieczeniu opisane wyżej.

Jeśli potrzebujesz sprawy o alimenty na dziecko, zajrzyj do tekstu alimenty na dziecko.

Instrukcja wypełnienia wzoru: - Wpisz sąd okręgowy zgodnie z art. 41 KPC, czyli według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania. - Dane stron wpisz zgodnie z odpisem aktu małżeństwa. - Usuń nawiasy kwadratowe z pól, które nie dotyczą Twojej sprawy (np. dzieci, mieszkanie). - W uzasadnieniu podawaj fakty, bez ocen. O winie i dowodach rozstrzyga sąd. - Przed złożeniem pozwu sprawdź, czy wpłaciłeś opłatę 600 zł.

Najczęstsze pytania

Podstawa prawna

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 56 (zupełny i trwały rozkład pożycia, przesłanki rozwodu): ISAP
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 57 (orzekanie o winie, zgodne żądanie): ISAP
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 58 (władza rodzicielska, kontakty, mieszkanie, majątek): ISAP
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 60 (alimenty między małżonkami): ISAP
• Kodeks postępowania cywilnego, art. 41 (właściwość sądu w sprawach o rozwód): ISAP
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 26 (opłata od pozwu o rozwód): ISAP
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 79 (zwroty opłat): ISAP

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2026 poz. 236), sprawdzono 10.10.2026: ISAP
• Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 468), sprawdzono 10.10.2026: ISAP
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228), sprawdzono 10.10.2026: ISAP
• Rozporządzenie MS z 12.02.2026 o mediatorach (Dz.U. 2026 poz. 170), sprawdzono 10.10.2026: ISAP
• Ustawa z 24.06.2025 o zmianie KRO (Dz.U. 2025 poz. 897), sprawdzono 10.10.2026: ISAP
• Projekt ustawy o rozwodzie przed kierownikiem USC (druk sejmowy nr 2121), status sprawdzono 10.10.2026: Sejm
• Cenniki kancelarii publiczne, sprawdzone 11.10.2026 (ceny orientacyjne, bez rekomendacji).

NarzędzieKalkulator kosztów rozwoduOpłaty sądowe i pełnomocnik - widełki z cenników.